داروهای پایین آورنده چربی خون و فشار خون
چربی خون بالا از عوامل اصلی حمله های قلبی و مغزی در جامعه صنعتی بوده و به صورت خاموش و بی علامت در طول سالیان منجر به این عوارض وخیم می شود. بنابراین تشخیص زود هنگام و درمان مناسب اهمیت ویژه ای دارد. در تمام موارد رژیم غذایی سالم، كاهش وزن بدن، فعالیت ورزشی منظم و ترك مصرف سیگار بعنوان اولین قدم توصیه می شود؛ با این حال در موارد مقاوم و همچنین در موارد شدید درمان دارویی لازم است. مضرترین جزء چربی خون نوعی از كلسترول آسیب رسان است كه در آزمایشگاه بعنوان LDL گزارش می شود و هدف اصلی درمان، كاهش این جزء و افزایش جزء مفید كلسترول یعنی HDL می باشد. گاهاً جزء تری گلیسیرید چربی خون بسیار افزایش یافته است كه درمان را الزامی می سازد.
استاتین ها شامل آتورواستاتین، لووستاتین، و سیمواستاتین (موجود در كشور) مؤثرترین داروها در كاهش جزء LDL كلسترول بوده و اثرات اثبات شده ای در كاهش ابتلا به حمله های قلبی و مغزی دارند و اثرات مفیدی برروی عروق دارند. بعد از شروع درمان با این داروها آزمایشات دوره ای از چربی خون به عمل آمده و ممكن است نیاز به افزایش میزان تجویز شده باشد. عارضه نادر ولی مهم استاتین ها عوارض كبدی و گاهاً عضلانی است. آزمایشات دوره ای خون و توجه به علائمی نظیر ضعف، زردی و شلی عضلانی از پیشگیری از این عوارض كمك كننده است. همراهی مصرف استاتین ها با سایر داروهای پایین آورنده چربی نظیر نیاسین(niacin) و یا مصرف الكل با افزایش خطر این عوارض همراه است. كلوفیبرات(clofibrate) و جمفیبروزیل(Gemfibrosil) از گروه دارویی فیبرات بوده و بیشتر منجر به كاهش تری گلیسیرید می شوند و در صورت صلاحدید پزشك متخصص قابل تجویز می باشند. نیاسین(Niacin) یك داروی پایین آورنده چربی است كه در حال حاضر با توجه به عوارض زیاد مگر در موارد شدید كه نیاز به استفاده از چند دارو می باشد استفاده كمی دارد. كلستیرامین یك پایین آورنده چربی است كه به تنهایی قدرت كمی در پایین آوردن چربی خون داشته و معمولاً در موارد مقاوم همراه با استاتین ها استفاده می شود.
داروهای پایین آورنده فشارخون
فشارخون بالا از علل قابل پیشگیری حمله های قلبی ، نارسایی قلبی و نارسایی كلیوی است. این بیماری به صورت خاموش و بی صدا در طول سالیان با آسیب عروقی باعث عوارض فوق می شود. بنابراین تشخیص سریع و كنترل آن از اهمیت خاص برخوردار است. در موارد خفیف ممكن است با تغییر شیوه زندگی به صورت ترك مصرف سیگار، كاهش وزن و فعالیت ورزشی منظم و رژیم غذایی سالم و بهداشتی فشار خون كنترل شود ولی در صورت عدم موفقیت و در موارد شدیدتر درمان دارویی باید سریعاً شروع شود. گروه های مختلف دارویی در این رابطه مورد استفاده قرار می گیرند. شایع ترین داروهای مورد استفاده در زیر مورد اشاره قرار می گیرند.
1- داروهای مُدر(ادرارآور): یكی از شایع ترین گروه های مورد استفاده دارویی می باشند. این داروها از طریق كاهش حجم خون به واسطه خواص ادرار آوری منجر به كاهش فشار خون می شوند. تنظیم میزان مصرف شده توسط پزشك كاملاً ضروری است. چراكه مهمترین عارضه این داروها كاهش آب بدن (اصطلاحاً دهیدراتاسیون) ممكن است در برخی افراد به ویژه سالمندان مشكل ساز شود. تكرر ادرار در اوایل شروع درمان آزار دهنده است ولی به مرور زمان این عارضه كمتر می شود. به دلیل این عارضه بهتر است این دارو قبل از خواب مصرف نشود. سرگیجه وضعیتی، تعریق و ضعف و بی حالی از عوارض دیگر داروهای مُدر است و ممكن است ناشی از ایجاد كم آبی بدن باشد و در صورت ایجاد باید به پزشك اطلاع داده شود. با توجه به تغییرات ایجاد شده در الكترولیتهای خون ممكن است آزمایشات دوره ای لازم باشد. عارضه دیگر این داروها ناتوانی جنسی در مردان می باشد. شایع ترین داروهای مُدر كه در كشور مورد استفاده می باشند شامل هیدروكلرتیازید، تریامترن- اچ ،اسپیرینولاكتون و فوروزماید می باشند. داروی فوروزماید خواص ادرار آوری قوی داشته و معمولاً در بیماران مبتلا به نارسایی كلیه و نارسایی شدید قلب و موارد مقاوم فشار خون استفاده می شود.
2- داروهای مهاركننده عصبی(سمپاتیك): اعصاب سمپاتیك منجر به افزایش ضربان و قدرت انقباضی قلب و همچنین انقباض شریانها و در نتیجه افزایش فشارخون می شوند. داروهایی كه قادر به مهار این اعصاب باشند باعث كاهش فشارخون می شوند. شایع ترین داروهای مورد استفاده در این گروه شامل آتنولول، متوپرولول، پروپرانولول، كارودیلول می باشند. ضعف و بی حالی و ناتوانی جنسی از عوارض شایع این داروها می باشند. گاهاً این داروها منجر به كاهش شدید ضربان و یا بلوك قلبی می شوند و ایجاد ضعف و سرگیجه شدید و احیاناً غش(سنكوپ) در بیمار علامت هشدار دهنده این عارضه می باشد و مراجعه فوری به پزشك الزامی است. عارضه مهم دیگر این داروها تشدید تنگی نفس در مبتلایان به آسم وبیماریهای انسدادی ریه می باشد كه گاهاً خطرساز است. در صورت ابتلا به بیماریهای تنفسی پزشك خود را مطلع سازید. گاهاً داروهای مهاركننده سمپاتیك منجر به اختلال در كنترل قند خون بیماران دیابتی می شود. در این زمینه با پزشك خود مشورت كنید.
داروهای پرازوسین و ترازوسین نیز از طریق مهار عصبی سمپاتیك باعث كاهش فشار خون می شوند. این داروها تأثیری به ضربان قلب نداشته و با كنترل قند تداخل ندارند و ضمناً در مبتلایان به بزرگی پروستات كاربرد دارند. با این حال گاهاً منجر به افت شدید فشار خون و سنكوپ می شوند. شروع دارو با مقادیر كم و ترجیحاً قبل از خواب (اولین بار مصرف) توصیه می شود.
3- گشادكننده های عروقی: این داروها برای كاهش درد آنژینی در مبتلایان به تنگی سرخرگی قلب نیز كاربرد دارند. داروهای وراپامیل، دیلتیازم، نیفدیپین و آمیلودیپین از طریق مهار كانال كلسیم باعث گشادی عروق و در نتیجه كاهش فشار خون می شوند. وراپامیل و دیلتیازم باعث كاهش ضربان قلب شده و در نارسایی قلبی مجاز نمی باشند. نیفدیپین گاهاً منجر به افزایش ضربان قلب و تشدید نارسایی قلب می شود. آمیلودیپین از نظر قلبی كم عارضه تر بوده و در بیماران نارسایی قلب و تنگی عروق كرونر قابل استفاده می باشد. عارضه جانبی مشترك داروهای فوق، تورم اندام تحتانی بوده كه معمولاً كم اهمیت است و در صورت نیاز با داروهای ادرارآور برطرف می شود. گشادكننده های وریدی دیگر از قبیل هیدرالازین، مینوكسیدیل و … نیز موجود می باشند كه با توجه به عوارض جانبی زیاد مگر در موارد خاص مورد استفاده قرار نمی گیرند.
4- داروهای مهار كننده هورمون آنژیوتانسین (ACEI) : آنژیوتانسین یك هورمون منقبض كننده عروقی است و داروهای مهاركننده آن منجر به كاهش فشارخون می شوند. شایع ترین داروهای مورد استفاده در این گروه كاپتوپریل و انالاپریل می باشند كه در درمان نارسایی قلب نیز كاربرد ویژه دارند. در بیماران دیابتی مبتلا به فشارخون این گروه دارویی با توجه به اثرات مفید ویژه، قدم اول درمانی می باشد. در 10-5 درصد بیماران مصرف این داروها منجر به سرفه خشك و آزاردهنده می شود. عارضه نادرولی مهم این داروها واكنشهای شدید آلرژی است كه به صورت تنگی نفس شدید همراه علائم گوارشی تظاهر می كند.
لوزارتان با مكانیسم مشابه داروهای فوق منجر به كاهش فشار خون می شود با این حال عارضه سرفه و واكنشهای حساسیتی توسط این دارو ایجاد نمی شود و در صورت ایجاد این عوارض توسط كاپتوپریل و یا انالاپریل به عنوان جایگزین استفاده می شود. یك عارضه مهم و مشترك بین داروهای فوق تشدید نارسایی كلیوی در برخی مبتلایان به نارسایی پیشرفته كلیه و مخصوصاً مبتلایان به تنگی سرخرگی كلیه می باشد. در صورت ایجاد علائم بی اشتهایی تهوع و استفراغ ،خواب آلودگی و تورم دور چشم و اندام ها با احتمال ایجاد این عارضه حتماً به پزشك مراجعه فرمایید.
كنترل فشار خون در موارد خفیف تا متوسط ممكن است توسط یك دارو قابل انجام باشد ولی در موارد شدید اغلب نیاز به استفاده بیشتر از یك گروه دارویی می باشد. گاهاً تا رسیدن به فشارخون مناسب نیاز به چندین بار تغییر و یا تعویض دارو می باشد كه در این موارد صبر وتحمل و اطمینان به پزشك توصیه می شود.
داروهای تزریقی پایین آورنده فشارخون
این داروها در موارد بسیار شدید فشارخون كه معمولاً همراه با علائم مغزی و یا قلبی می باشد كاربرد دارند. بیمار تا كنترل مناسب فشارخون در بیمارستان بستری شده و از این داروها استفاده می شود. سرم نیترات به صورت تزریق پیوسته وریدی وتزریق آمپول فورزماید پركاربردترین داروهای تزریقی موجود برای كنترل فشار شدید در بیمارستانهای كشور می باشند.
نكته: كاهش فشار خون به صورت ناگهانی منجر به علائم سرگیجه ضعف و بی حالی شده و آزاردهنده است. بنابراین برای كنترل فشارخون اغلب از مقادیر پایین دارو استفاده شده و افزایش میزان دارو و یا اضافه كردن داروی جدید به تدریج انجام شده. گاهاً در موارد شدید فشارخون، رسیدن به فشارخون مناسب باید در طی چند هفته انجام شود تا از ایجاد این عوارض پیشگیری شود. صبر و حوصله و اطمینان به پزشك در این رابطه بسیار كمك كننده است.
